تبلیغات
طبیت وجهان - عقرب
طبیت وجهان

درباره وبلاگ
جستجو
موضوعات
آخرين نوشته ها
نويسندگان
آرشيو مطالب
نظر سنجي
ابر برچسب ها
آمار سايت



عقرب

عقرب

 

این ساکنین صحراهای خشک عقربهای واقعی و دارای نیشهای زهرآگین نیستند. اما به هر حال این جانوران دارای چنگالهای خارداری هستند که در واقع قسمتی از دهان آنها محسوب می شود. و آنها قادر هستند که ماده سمی خطر ناکی ازقسمت عقب بدنشان به طرف مهاجمین بپاشند. این جانور بیشتر در شب شکار می کند و پاهای بلند جلویی خود را برای پیدا کردن غذا بکار برد و بعد از یافتن غذا آن را بوسیله چنگالهایش می گیرد. در طول روز در زیر سنگها یا سوراخ زمین پنهان می گردد.
عقربهای مناطق کویری ایران به دو دسته تقسیم میشوند : عقرب های دم طلایی و عقرب های سیاه . خطرناک ترین نوع عقرب در ایران عقرب گاردیوم است که در منطقه خوزستان یافت می شود و سمی کشنده دارد . سم سایر عقربها کشنده نیست .

 

بقیه در ادامه ی مطلب

 

عقرب

 

این ساکنین صحراهای خشک عقربهای واقعی و دارای نیشهای زهرآگین نیستند. اما به هر حال این جانوران دارای چنگالهای خارداری هستند که در واقع قسمتی از دهان آنها محسوب می شود. و آنها قادر هستند که ماده سمی خطر ناکی ازقسمت عقب بدنشان به طرف مهاجمین بپاشند. این جانور بیشتر در شب شکار می کند و پاهای بلند جلویی خود را برای پیدا کردن غذا بکار برد و بعد از یافتن غذا آن را بوسیله چنگالهایش می گیرد. در طول روز در زیر سنگها یا سوراخ زمین پنهان می گردد.
عقربهای مناطق کویری ایران به دو دسته تقسیم میشوند : عقرب های دم طلایی و عقرب های سیاه . خطرناک ترین نوع عقرب در ایران عقرب گاردیوم است که در منطقه خوزستان یافت می شود و سمی کشنده دارد . سم سایر عقربها کشنده نیست . عقرب‌ های‌ ایران‌ بالاترین‌ میزان‌ گزیدن‌ را در دنیا به‌ خود اختصاص‌ داده‌اند . طبق‌ نتایج‌ بررسی‌ها، افرادی‌ كه ‌6 ساعت‌ پس‌ از گزش‌ به‌ مراكز درمانی‌ مراجعه‌ می‌كنند 2 برابر كسانی‌ كه‌ بین ‌6 تا 12 ساعت‌ و 5 برابر كسانی‌ كه‌ بیش‌ از 12 ساعت‌ به‌ مركز درمان‌ می‌روند، شانس‌ مرگ‌ كمتری‌ دارند .

 

عقربها تنها موجوداتی هستند که اشعه رادیو اکتیویته تاثیری به آنها ندارد و جالب تر اینکه عقربها دو دشمن دارند یکی از آنها یک نوع سار است و دیگری مگس. ضعیفترین عقربها 40000 راد (واحد اندازه گیری تشعشعات تولیدکننده یون جذب شونده) را تحمل میکنند این عدد در مورد انسان کمتر از تنها 600 راد میباشد وبدین گونه از انفجار اتمی هم جان سالم بدر میبرند.

از حدود 200 گونه متفاوت عقرب که د رسراسر دنیا پراکنده می باشند فقط حدود 20 گونه آنها سمی هستند در بین آنها گونه Mesobuthus Tamulus ( که نوعی عقرب قرمز هندی است) کشنده ترین گونه می باشد. که میزان کشندگی آن در ایالتهای هند بین 40-30 درصد گزارش شده است.

این جانور رنگهای مختلفی مثل زرد مایل به قهوه ای، قهوه ای، خاکستری و سیاه دارد و اندازه بین 18-5/1 سانتی متر دارد ولی بواسطه شکل بدنی خود که حالت تخت و صاف است،
می تواند از شکافهائی به عرض 3 میلی متر نیز عبور کند و خود را وارد خانه سازند.

در محیط خارج از خانه در شکاف و درز بین سنگها، زیر پوست درخت، بین هیزمها و ... یافت شده و در محیط داخل خانه حمام، دستشوئی، آشپزخانه و محیطهای مرطوب یافت می شوند. این جانوران در طول روز در گوشه ای بی حرکت و پنهان بوده و در طی شب فعالیت خود را آغاز می کنند و بدنبال شکار خود می روند و سم خود را از طریق نیش که در انتهای دم آنها وجود دارد به شکار خود تزریق می کنند.

· سم عقرب و علائم آن :

زهر اکثر عقربهای سمی باعث نابودی گلبولهای قرمز خون می شود و در محل گزش نیز تغییر رنگ موضعی و تورم دردناک ایجاد می کند، گر چه بطور متناقص سم بعضی از انواع کشنده مثلCentruroids باعث علائم موضعی و تورم زیاد نمی شود ولی حتماً باید توسط پزشک معاینه شده و با تزریق سرم ضد عقرب درمان شود، کودکان و افراد سالمند نیز نسبت به سم عقرب آسیب پذیرتر بوده و نیازمند توجه بیشتری می باشند .

علاوه بر آسیب به گلوبولهای قرمز، زهر عقرب علائم عصبی نیز ایجاد می کند که شامل:
بی قراری، تشنج، راه رفتن نامتعادل، تکلم منقطع، آبریزش از دهان، حساسیت شدید پوست به لمس، انقباضات ماهیچه ای، درد شکم و کاهش کارکرد سیستم تنفسی است.

· سم عقرب و علائم آن :

زهر اکثر عقربهای سمی باعث نابودی گلبولهای قرمز خون می شود و در محل گزش نیز تغییر رنگ موضعی و تورم دردناک ایجاد می کند، گر چه بطور متناقص سم بعضی از انواع کشنده مثلCentruroids باعث علائم موضعی و تورم زیاد نمی شود ولی حتماً باید توسط پزشک معاینه شده و با تزریق سرم ضد عقرب درمان شود، کودکان و افراد سالمند نیز نسبت به سم عقرب آسیب پذیرتر بوده و نیازمند توجه بیشتری می باشند .

علاوه بر آسیب به گلوبولهای قرمز، زهر عقرب علائم عصبی نیز ایجاد می کند که شامل:
بی قراری، تشنج، راه رفتن نامتعادل، تکلم منقطع، آبریزش از دهان، حساسیت شدید پوست به لمس، انقباضات ماهیچه ای، درد شکم و کاهش کارکرد سیستم تنفسی است.

عقرب، نوعی حشره از خانواده عنكبوتیان است كه در محیطهای خارج از خانه در شكاف بین سنگها، زیر پوست درختان و میان هیزمها و در محیط خانه در داخل حمام، دستشویی، آشپزخانه و جاهای مرطوب یافت می‌شود.

این جانور در طول روز در گوشه‌ای بی‌حركت پنهان می‌شود و شب هنگام فعالیت خود را آغاز می‌كند و به دنبال شكار می‌رود.

گژدم، سم خود را از طریق نیشی كه در انتهای دم خود دارد به شكار تزریق می‌كند و زمانی انسان را می‌گزد كه آدمی ندانسته پا روی آن گذارد و خطر لگد شدن عقرب را تهدید كند.

وضع كسی كه دچار عقرب گزیدگی شده، نباید بی‌اهمیت تلقی گردد چون ممكن است جان بیمار در خطر باشد و اهمال كاری به مرگ وی منجر گردد.

حدود ‪۲۰۰‬گونه عقرب در دنیا وجود دارد كه فقط ‪۲۰‬نوع آن سمی است و گونه ‪Mesobuthus Tamulus‬كه نوعی عقرب قرمز هندی است، كشنده‌ترین آنها به حساب می‌آید.

میزان كشندگی این عقرب در ایالتهای هند بین ‪۳۰‬الی ‪۴۰‬درصد گزارش شده است.

بیشترین موارد عقرب گزیدگی جهان در مكزیك و برزیل مشاهده شده و ایران از این نظر رتبه سوم یا چهارم جهان را دارد.

عقربها از نظر پزشكی به دو دسته تقسیم می‌شوند ، عقربهایی كه گزش آنها تهدیدكننده جان انسان است و عقربهایی كه گزش آنها، سم خیلی كمی به انسان منتقل می‌كند كه تهدیدكننده نیست.

درجه سمی بودن عقربها به اندازه و رنگ آنها بستگی ندارد چنانچه بعضی از عقربهای بزرگ بدون خطر هستند در حالی كه گزش انواعی از عقربها كه از جثه كوچكتری برخوردارند به علت وجود سموم و اجزای بیولوژیك فعال، می‌تواند مرگ آور باشد. با توجه به اینكه هنوز یك روش درمانی مطمئن برای عقرب گزیدگی وجود ندارد، پیشگیری از گزش دارای اهمیت فراوانی است. نخستین اقدام عملی در پیشگیری از عقرب‌گزیدگی را از بین بردن محیط زیست عقربها دانست.

مهمترین محل زیست این جانور در میان خرده‌های چوب و یا تنه درختان شكسته است. پس باید از انباشت هیزم، علوفه، خرده‌های چوب و مصالح ساختمانی غیر قابل استفاده در مناطق گرم پرهیز كرد. مهمترین منابع غذایی عقربها، حشرات هستند كه پاكیزه نگاهداشتن محیط و استفاده از حشره‌كشها به میزان كم برای نابودی حشرات می‌تواند مفید باشد. در یك بررسی در مكزیك معلوم شد كه استفاده از حشره‌كشهای پیروتروئیدی در منازل می‌تواند تا ‪۶۰‬ درصد به كاهش موارد عقرب گزیدگی كمك كند. ر استفاده از حشره‌كشها باید به محلهایی توجه شود كه این جانور تمایل به مخفی شوند در آنجا دارد مانند زیر وسایل منزل، زیرزمینها، زیرشیروانی، كنار اتاقها و داخل كمدها. ر فضای باز خارج از منزل، باید حشره كش را در قسمتهایی بكار برد كه تماس ساختمان با خاك وجود دارد، از جمله این مناطق می‌توان به پی و پایه ساختمان، ستونها، راهروها، ایوانها و رواقها اشاره كرد. بهتر است ارتفاع سمپاشی در این مناطق تا ‪۶۰‬سانتی متر از سطح زمین باشد ضمن آنكه سمپاشی توده‌های سنگ، چوب و الوار انباشته شده در اطراف ساختمان نیز ضروری است. برای مبارزه با عقرب روشهای بیولوژیكی نیز وجود دارد و آن استفاده از دشمنان طبیعی عقرب مانند پرندگان است، نگهداری مرغ و اردك تا حدودی در كاهش جمعیت عقربها موثر است. فعالیت این جانور در ماههای گرم سال افزایش می‌یابد و عقرب برای دوری از خشك شدن بدن به جاهای نمناك و مرطوب پناه می‌آورد، از این خاصیت می‌توان برای جمع‌آوری عقربها استفاده كرد و با پهن كردن یك گونی خیس در گوشه حیاط عقربها را به آن نقطه كشاند و آنها را از بین برد. عقرب از نزدیك شدن به تركیبات نفتی به ویژه گازوئیل خودداری می‌كند كه از این امر می‌توان سود جست و محلهایی كه احتمال وجود عقرب در انها بیشتر است را كمی گازوییل ریخت.
فرو نبردن دست در زیر سنگ‌ها و سوارخ‌های فاقد دید و پرهیز از پابرهنه راه رفتن در محیطهای باز به خصوص در شب را از دیگر راههای پیشگیری از عقرب گزیدگی عنوان شده است.

در برخی منابع قدیمی نیز اشاره شده كه استفاده از سیر می‌تواند در فراری دادن عقرب موثر باشد.

مسمومیتهای تزریقی  

عقرب گزیدگی

عقرب ها (Scorpion) وابسته به عنكبوتیان هستند . در دنیا گونه های متعددی عقرب وجود دارد كه تنها تعدادی محدود برای انسان خطر ناك هستند .عقرب بیشتر در آب هوای گرم و شب ها فعال هستند و به این علت رعایت نكات ایمنی در مورد جلوگیری ار عقرب گزیدگی به خصوص در مناطق گرمسیری و به هنگام تاریكی هوا اهمیت دارد . (مثل پوشیدن جوراب ، شلوار و كفش مناسب ، تكان دادن كفش و لباس قبل از پوشیدن و  غیره  )

سم یكنوع عقرب به نام سنتروروئید اسكالپچراتوس (Centruroides Sculpturatus) شدیداً كشنده است (عقزب كوچك و زرد رنگ با یك توبركول كوچك روی پشت , و به طول 2.5 تا 7.5 سانتی متر , كه به آن عقرب جرار نیز گفته می شود ) .

نكته : خطرناك ترین عقرب در ایران عقربی است به نام گاردیم كه محل زیست  آن خوزستان است .

علایم و نشانه ها

 پس از چند دقیقه از گزش عقرب كه عموماً در اندام ( دست و پا ) اتفاق می افتد علایم زیر مشاهده می شود:

  • درد , تاول , قرمزی , تورم

با گذشت چند ساعت از گزش ، ممكن است علایم زیر در فرد مشاهده شود :

  • تند شدن نبض

  • بالا رفتن فشار خون

  • سرگیجه ، حالت تهوع و استفراغ

  • بی اختیاری ادرار و مدفوع

  • تنگی نفس

  • تشنج

  • افزایش ترشح بزاق

عقرب گزیدگی اغلب خطر ناك نیست و تنها باعث بروز علایم و نشانه ها موضعی در محل گزش می گردد. با این وجود باید كمك های اولیه ضروری را برای مصدومین انجام داد و خطر ناك بودن یا نبودن عقرب و شدت مسمومیت را به كادر درمانی و پزشك واگذار كرد .

كمك های اولیه

  •  ارزیابی صحنه حادثه ، دور كردن یا پرهیز از خطر ، در خواست كمك در صورت لزوم

  •  ارزیابی اولیه مصدوم و انجام مراحل ABC و دیگر كمك های اولیه ضروری در صورت لزوم

  •  بی حركت نگه داشتن مصدوم و ثابت نگه داشتن عضو گزیده شده

  •  كمپرس سرد ( نكته از گذاشتن یخ به صورت مستقیم بر روی اندام خود داری كنید . )

  • استفاده از دستگاه مكنده مخصوص جهت خارج كردن سم ( در صورت عدم وجود دستگاه مكنده مخصوص , استفاده از ساكشن و یا  مكیدن محل گزش توسط دهان می باشد ).

  • انتقال سریع به مركز درمانی

در برخی موارد و در صورت شدید بودن مسمومیت در مراكز درمانی از پادزهر سم عقرب برای خنثی سازی سم و درمان فرد استفاده می شود .البته این كار باید با دستور پزشك و تحت نظارت مستقیم او انجام شود .

در مورد بریدن و مكیدن محل زخم با دهان توافق نظر وجود ندارد . بعضی صاحب نظران با این كار مخالف هستند و عده ای استفاده از این روش را مجاز می دانند .

در برخی از كتب بستن بالای محل گزش با هدف تاخیر در جذب سم توصیه شده است . برای این كار باید :
1-
 از پارچه , باند یا یك وسیله ی مناسب دیگر با عرض حداقل چهار تا پنج سانتی متر استفاده كنید .

2-  پارچه , باند یا وسیله مورد نظر را حدود پنج سانتی متر بالاتر از محل گزش ( یعنی قسمتی از اندام كه به تنه مصدوم نزدیك تر است ) ببندید .

3-  پارچه یا باند باید به حدی محكم بسته شود كه تنها باعث كندشدن جریان لنف و خون سیاهرگی در اندام مربوطه گردد . توجه داشته باشید كه این كار به هیچ وجه نباید باعث اخلال در جریان خون سرخرگی اندام مبتلا گردد . به این منظور , پارچه یا باند باید به صورتی بسته شود كه یك انگشت به راحتی از زیر آن عبور كند و همچنین باعث قطع نبض در نقاط انتهایی اندام مبتلا نگردد.

توجه : در صورت نزدیك بودن مراكز درمانی بهتر است بدون فوت وقت و انجام اقدامات اضافی مصدوم را هر چه سریعتر به مراكز درمانی منتقل كنید .

گزیدگی عقرب در افراد پیر , كودكان , نوزادان و افراد مصدوم خطرناك تر است . همچنین اگر گزش متعدد یا نزدیك سر و صورت یا گردن مصدوم باشد , خطزناك تر از گزش اندام ( دست و پا ) خواهد بود . به یاد داشته باشید كه علایم گزیدگی با عقرب " گاردیم " در ابتدا بسیار خفیف و ناچیز است و همین مسئله اغلب باعث عدم مراجعه به موقع فرد به مراكز درمانی می گردد . اما مراجعه به مراكز درمانی لازم و ضروری است و تاخیر می تواند منجر به بروز علایم مختلف مسمومیت , از بین رفتن بافت های بدن در محل گزش یا حتی در موارد شدید منجر به مرگ فرد گردد .

عقرب طلایی کویر مرنجاب

 




طبقه بندی: حشرات، 
برچسب ها: حسن زینالی، عقرب،  

جمعه 29 خرداد 1388 توسط حسن زینالی